De basisdienstverlening schuldhulpverlening is ontwikkeld om de verschillen tussen gemeenten in de wijze waarop schuldhulpverlening wordt uitgevoerd te verkleinen. Het doel is dat inwoners en ondernemers, zoals zzp’ers, in elke gemeente kunnen rekenen op een vergelijkbare aanpak, zodat de kwaliteit van ondersteuning niet afhankelijk is van de plaats waar iemand woont.
In de praktijk zijn de verschillen echter nog groot: sommige gemeenten hebben de dienstverlening al stevig ingericht, terwijl andere nog worstelen met de uitvoering van hun wettelijke taken.
Henriëtte Dieters, relatiebeheerder bij het Schuldenknooppunt en al jaren actief in het schuldendomein, deelt in dit artikel haar observaties uit het veld.
Wat is de basisdienstverlening schuldhulpverlening?
De basisdienstverlening schuldhulpverlening is een gezamenlijk actieplan van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de VNG, de NVVK en Divosa. Het plan omvat 20 elementen. Een deel is direct uitvoerbaar, terwijl andere onderdelen nadere uitwerking vragen. Het doel is om de schuldhulpverlening toegankelijker, herkenbaarder en gelijkwaardiger te organiseren. Het betreft geen nieuwe wet: gemeenten behouden hun beleidsruimte binnen de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs), met als gezamenlijke ambitie om sneller rust te creëren, betere begeleiding te bieden en terugval te voorkomen. Ook het Schuldenknooppunt is een element uit de basisdienstverlening.
Waar staan gemeenten nu: veel bekendheid, wisselend tempo
Henriëtte merkt dat de basisdienstverlening bij veel gemeenten op de radar staat. Maar het tempo verschilt. De rode draad: kleine en middelgrote gemeenten hebben te maken met beperkte kennis, capaciteit en een volle beleidsagenda. Schuldhulpverlening concurreert daar met andere grote dossiers in het sociaal domein, zoals Wmo, de participatie- en de jeugdwet.
Je ziet dat het sneller gaat als er politiek eigenaarschap is,” zegt Henriette. “Een wethouder die dit onderwerp echt voelt, bijvoorbeeld omdat hij of zij dit van dichtbij heeft meegemaakt, zet het hoger op de agenda. Als de basisdienstverlening prioriteit krijgt, ontstaat er ruimte om keuzes te maken en capaciteit vrij te spelen.
Wanneer schuldhulpverlening wordt gezien als een eigen beleidsterrein is het makkelijker om randvoorwaarden te organiseren en gericht te investeren.
De grootste verschuiving: van oplossen naar begeleiden
De belangrijkste verschuiving in de schuldhulpverlening is dat het minder draait om het snel oplossen van schulden maar steeds meer om een langetermijnaanpak. Het begeleiden van mensen met financiële problemen naar rust, overzicht en duurzaam herstel zie je terug in veel elementen van de basisdienstverlening. Die begeleiding begint bij het eerste contact en loopt door tijdens het hele traject, inclusief nazorg. Daar wordt het verschil gemaakt: minder terugval, meer stabiliteit en meer vertrouwen. Dat is winst voor mensen met financiële problemen en voor schuldeisers, omdat terugval wordt beperkt.
Snel rust creëren: de landelijke pauzeknop in de praktijk
Zodra een inwoner is toegelaten tot schuldhulpverlening, kan via het Schuldenknooppunt een Kennisgeving worden verstuurd. Sinds kort is deze functionaliteit ook beschikbaar voor gemeenten die uitsluitend fase 1 van de schuldhulpverlening uitvoeren, via de module Pauzesignaal.
Door het versturen van de kennisgeving pauzeren schuldeisers tijdelijk hun incassomaatregelen. Dit creëert rust en ruimte voor inwoners in de eerste fase van de schuldhulpverlening.
Het doel is simpel: zodra iemand hulp vraagt, wil je snel rust en overzicht creëren. In de praktijk staat of valt dit met uitvoerbaarheid.
Gemiddeld heb je tussen de 14 en 16 schuldeisers in een dossier”, zegt Henriette. “Als je elke schuldeiser apart moet mailen of een brief moet sturen, kost dat veel tijd. Digitale standaardisatie via het Schuldenknooppunt helpt om dat proces te versnellen, zodat er eerder schuldenrust ontstaat. De tijd die je bespaart, kun je inzetten om de inwoner te begeleiden.
Van ‘we doen al iets’ naar ‘we organiseren het als basis’
Een valkuil is dat gemeenten losse onderdelen oppakken, zonder het geheel te overzien. Dan verandert er in de praktijk weinig. De basisdienstverlening nodigt uit om de hele dienstverlening langs de meetlat te leggen: wat doen we al, wat werkt, wat missen we, en waar lopen processen vast?
Henriëtte: “Het is belangrijk om de basisdienstverlening niet te zien als een ‘alleen voor schuldhulpverlening’ bedoeld verbeterplan, maar ook een kans om als gemeente de regie te pakken en de samenwerking in de lokale schuldenketen te versterken.
De kleinst mogelijke start met de basisdienstverlening: inventariseren en kiezen
Begin klein en maak een inventarisatie van de huidige dienstverlening (de basis)”. Wat doet de gemeente zelf, als schuldhulpverlener en schuldeiser, wat doet een uitvoerende partij, zoals een kredietbank of een Wsnp bewindvoerder. Leg de inventarisatie naast het schema van de basisdienstverlening en begin.
Voor kleinere en middelgrote gemeenten heeft Henriëtte nog een extra tip:
Veel gemeenten zijn zoekend naar een passend softwarepakket, welke met name de eerste fase (aanmelding, intake, beschikken) ondersteunt. Ga je een marktonderzoek doen, kijk dan welk softwarepakket gekoppeld kan worden met bijvoorbeeld het Schuldenknooppunt. Zodat je zo min mogelijk tijd verliest aan administratieve handelingen.
Waar de kansen liggen:
- Maak begeleiding prioriteit: Zet begeleiding niet weg als ‘iets erbij’, maar als kern van je dienstverlening, inclusief nazorg.
- Creëer zo snel mogelijk schuldenrust: Richt je proces zo in dat je snel overzicht en een adempauze kunt realiseren.
- Versnel de keten door te standaardiseren. Door digitaal en gestandaardiseerd te communiceren, komt er tijd vrij voor het gesprek en de begeleiding.
Ook sneller werken via het Schuldenknooppunt?
Wil je weten hoe het Schuldenknooppunt kan helpen bij het versnellen van schuldregelprocessen? Sluit dan aan bij een van onze informatiebijeenkomsten, of neem contact met ons op. We denken graag met je mee.
Wil je direct op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen en elke maand een gebruikerstip ontvangen? Meld je dan aan voor de nieuwsbrief.